Фарҳанг

Ҷашни дерсолу безавол

5114272-solnechnaya-pogoda-vesnoy-v-pole

«Ҷамшед донишваронро гирд кард ва гуфт:-Чист, ки мулкро боқӣ ва поянда дорад? Гуфтанд:-Дод кардан ва дар миёни халқ некӣ кардан. Пас Ҷамшед бифармуд: -Ҳар чӣ дар ӯ дод бошад, маро бинамоед, то ман он кунам. Ва нахустин рӯз, ки Ҷамшед ба додрасӣ бинишаст, Ҳурмуздрӯз буд ва моҳи фарвардин. Пас он рӯзро Наврӯз ном карданд» Ин мазмун аз китоби машҳури «Таърихи ... Read More »

Таърихи тақвими мардумӣ

Аз рӯи тадқиқоти илмӣ инсон дар рӯи замин даҳуним миллион сол барои рӯзгори худ талош мекунад ва тақвим аз воситаҳои асосии пешбурди рӯзгори одам ба ҳисоб меравад. Одамон дар минтақаҳои гуногуну шароиту иқлими ҳархела барои худ тақвимҳо сохта, аз рӯи онҳо солшумориро пеш мебурданд. Бо пешрафти илму техника тақвимҳо ҷо-ҷо таҳрир ёфтанд, қисме моҳияти аслии худро гум карда, тамоман аз ... Read More »

Масъулияти омӯзгор

ҳашт сол аст, ки омӯзгорам, ҳаргиз эҳсоси пушаймонӣ надорам, зеро аз ҳамкасбон, шогирдон ва ҷомеа самимияту меҳрубонӣ дарёфтам. Ҳар рӯз бо шавқи дил ба сӯйи даргоҳи муқаддас мешитобам. Дар он ҷо маро қалбҳои беолоиш интизоранд. Барои ман бо онҳо будан хеле роҳат аст. Ман тамоми ҳунару истеъдодамро сарф мекунам, то ин ниҳолакҳоро ба самти ростию дурустӣ, некию ҳақиқат, адлу инсоф, ... Read More »

Аё, модар, мадори ман ту будӣ

(Омӯзиши мавзӯи «Модарнома»-и Лоиқ Шералӣ дар синфи 11 бо усули фаъоли таълим) Мавзӯъ: «Модарнома»-и Лоиқ Шералӣ Мақсади дарс: Ташаккули дониши хонандагон оид ба мавзӯъ; инкишоф додани нутқи шифоҳии хонандагон ва такмили захираи луғавии онҳо; дар ниҳоди хонандагон парваридани ҳисси хештаншиносӣ ва худогоҳии миллӣ, тарбия намудани хонандагон дар рӯҳияи иззату эҳтиром нисбат ба калонсолон, бахусус, модарон. Усули дарс:  Дарс — саёҳат ... Read More »

Шоири навгувора

Шеъри устод Рӯдакӣ эъҷози сухан аст ва аз ин ҷост, ки шоири тавоно бо ҳасрат иқрор шудааст: Шеъри устод Рӯдакӣ эъҷози сухан аст ва аз ин ҷост, ки шоири тавоно бо ҳасрат иқрор шудааст: Ғазал Рӯдакивор неку бувад, Ғазалҳои ман Рӯдакивор нест. Муосирони шоир ва суханварони баъдина Рӯдакиро чун қофиласолори назми тоҷик, соҳибқирони шоирӣ, устоди шоирон, султони шоирон ва Одамушшуаро ... Read More »

Сухангустари иқлими сухан

Ҳофизи Шерозӣ суханвари беҳамто, шоири лисонулғайб, нобиғаи асри XIV форсу тоҷик Машриқу Мағрибро бо суханони ноб ба ҳайрат андохта. Шиблии Нуъмонӣ дар ситоишаш гуфта: Гар худовандӣ талаб дорӣ дар иқлими сухан, Бандагии Ҳофизи Шероз мебоист кард. Инак, тафсири як ғазали Ҳофиз Онон, ки хокро ба назар кимиё кунанд, Оё бувад, ки гӯшаи чашме ба мо кунанд?! Луғат: а) Онон – ... Read More »

Айб аст, ки дар ҳунар накӯшӣ

Ҳикмати машҳури Саъдии Шерозӣ – «Туро пурсанд, ки ҳунарат чист, на ин ки падарат кист», ки дар «Гулистон»-и бехазони ӯ омадааст, ба таври хеле дақиқ моҳияту аҳамияти ҳунару ҳунаромӯзиро таъкид месозад. Умуман, ниёгони хирадманди мо ба ситоиши ҳунар ва собитсозии аҳамияти барҷастаи он дар ҳаёти ҳар як инсон таваҷҷуҳи махсус зоҳир кардаанд. Эшон ҳунарро воситаи дар зиндагӣ ёфтани мавқеи сазовори ... Read More »

Омӯзиши судманди осори Закариёи Розӣ

Миллати тоҷик, аз ҷумлаи ҳамон миллатҳое мебошад, ки бо нобиғаву абармардони худ шуҳраи олам гардидааст. Абӯалӣ ибни Синову Умари Хайём, Саъдии бузургу Абурайҳони Берунӣ, Закариёи Розиву садҳо нобиғаи дигар бо илму заковати худ олами шарқу ғарбро такон додаанд. Аз ин хотир, меарзад, ки мо ҳамчу ворисони арзанда ҷашнвораи ҳар кадоме аз онҳоро дар сатҳи баланд таҷлил намоем. Номи пурраи ин ... Read More »

Мунодии пайғоми шарқ

Фарҳангу  тамаддун, арзишҳову анъанаҳо ин ҳама маҳсули эҷоди инсонанд, ҳамон инсонҳое, ки то лаҳзаҳои вопасини ҳаёташон баҳри саодати башарият мубориза бурдаанд. Яке аз ин гуна инсонҳо, ки зиндагиномааш  намунаи  ибрат аст, Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ мебошад. Шоир, олим, файласуф ва сиёсатмадори маъруфи ҷаҳонӣ Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ  22 феврали соли 1873 дар шаҳри Сиёлкутаи Панҷоби Ҳиндустон чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Аҷдоди ... Read More »

Чӣ дорӣ дар вафодорӣ?

Тафсири як ғазали Абулқосим Лоҳутӣ Байти якум Ба ў ҷон додаам, ҷонони ман дигар чӣ мехоҳад? Зад оташ бар тани сўзони ман, дигар чӣ мехоҳад? Ғазали мазкур ба эҷодиёти давраи истамбулии адиб тааллуқ дорад ва яке аз беҳтарин ғазалҳои ин силсила аст, ки бо равонӣ ва салосат ва нафосати сухан зуд ба қаъри дилҳо ҷой мегирад. Ҷонон – маҳбуб, маҳбуба, ... Read More »

Калиди дари ганҷ

Адабиёти бадеӣ неруи тавонову беназири маърифатбахшу маънавиятгустар аст ва ба вижа, адабиёти классикии тоҷик аз ин лиҳоз шуҳрати ҷаҳонӣ дарёфта. Ин адабиёти бавусъат саршор аз ғояҳои волои меҳанпарастиву хирадмандӣ, накукорию хушманишӣ буда, дар тарбияву роҳнамоии  бани башар  нақше барҷаста ва муассир дорад. Асарҳои маънирезу ҳикматбори адабиёти тоҷиконро одамони зиёде пайваста бо камоли майл ва бо ҳадафи ғизои маънавӣ дарёфтан мутолиа ... Read More »

Фарҳанги бумӣ дар муқовимат бо мафкураи аҷнабӣ

Инсон, аз рӯзе ки худро дар баробари ҳастию вуҷуд шинохт ва ба сатҳи огоҳии ибтидоӣ расид, аз рӯйи тавону қудрат тариқи илму ҳунару эҷод ба зиндагӣ маъно бахшида, замон ба замон ва марҳила ба марҳила дастовардҳои моддию маънавӣ офарид, ки дар мафҳуми фарҳанг инъикос мешаванд. Бархӯрд ва муколамаи тамаддунҳо собиқаи тӯлонии таърихӣ дошта, дар масири таърихи миллӣ ҳанӯз аз давраи ... Read More »

Рӯдакӣ-рамзи ҳувияти миллии тоҷикон

Эҷодиёти гаронбаҳову оламшумули Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ ганҷинаи пурарзиш ва манбаи тарбияву ташаккули инсони комил буда, сарчашмаи пурғановатест, ки дар масири садсолаҳо дар тарбияи маънавии миллати тоҷик  нақши пурарзише бозидааст ва мебозад. Имрӯз дар замони истиқлоли миллӣ мо бояд ба насли ҷавони худогоҳу  хештаншинос   фаҳмонем, ки ба осори устод Рӯдакӣ бештар рӯ биоранд, абёти шоирро азбар намоянд ва дар таҷрибаи рӯзгор истифода ... Read More »

Муҳаммад Иқбол ва Ҷалолуддини Балхӣ

Ҷалолуддин Муҳаммади Балхӣ ситораи тобноки олами илму ирфони асри ХIII тоҷик буда, бо осори баландғояи худ ба афкори шахсиятҳои маъруфи олам таъсири амиқ расонидааст. Мавлоно ҳанӯз дар замони зиндагиаш шогирдон ва пайравони зиёде дошт, ки маслаки ӯро пайравӣ ва дар партави афкори ӯ зиндагиву эҷод намуда, ғазалҳои шӯрангез ва дигар осори илмиву бадеии шоирро китобат мекарданд. Маҳз тавассути хизмати бедареғи ... Read More »

Фурӯғи субҳи доноӣ

Иқтидору неруи миллат дар китобҳои ӯст. Беҳуда набуда, ки адӯвон чун ба мулке дасти ғорат дароз мекарданд, нахуст китобҳову китобхонаҳои онро тороҷ менамуданд, месӯхтанд. *** Китоб — рӯшании хонадон. *** Ҳар кас ки бо китоб муносибати бад дорад, бо ҳеҷ кас муносибати хуб  наметавонад дошт. *** Ҳар саҳфае дар китоб-аз зиндагонӣ як боб. *** Аз ҳама дил канӣ ҳам, аз ... Read More »

Истиқлолият ва рушди фарҳанг

44e74b331b7d3cd281b213dcd58397df

Дар арафаи таҷлили 25-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мақсади асосии олимон ва муҳаққиқон  аз он иборат аст, ки сабақҳои  таърихии  истиқлолиятро омӯхта, аз комёбиҳои бадастоварда  хулосаи зарурӣ бароранд ва дурнамои паҳлуҳои мухталифи фарҳангу санъати тоҷикро мавриди таҳқиқ қарор диҳанд. Аз адабиёти илмӣ маълум мегардад, ки маънои Истиқлолияти давлатӣ  ин соҳибихтиёрӣ, мустақилияти комил  дар пешбурди сиёсати дохилию хориҷии кишвар ва дар ... Read More »

Молихулиё, табхола, чашмзахм…

908026641

Абдураҳмони Ҷомӣ шоирест нуктасанҷ, фасеҳбаён, сеҳрнигор ва муъҷизаофар. Бо қалами сеҳрангези худ ҷилои ранг ва рангорангиро бо услуби ниҳоят фасеҳ, бо каломи балеғ ва пуробутоб, вале хеле сода тасвир менамояд. Шоир дар тасвири ҳолати ботинию зоҳирии ошиқ, амри ғайривоқеӣ будани расидан ба васли маъшуқ истилоҳи молихулиёро ба кор бурдааст, яъне орзуи васли ҷонон молихулиёст: Фикри васли ту ҳар киро гуфтам, ... Read More »

Хурофот — душмани илм, рушд ва пешрафт

Садриддин_Айнӣ_дар_коргоҳаш

Эҷодиёти асосгузори адабиёти муосири тоҷик устод Садриддин Айнӣ на танҳо дар собиқ ҷумҳуриҳои Шӯравӣ, балки дар хориҷи кишвар маҳбубият ва шуҳрат дорад. Аз ин рӯ, бесабаб нест, ки ӯро дар қатори Байрон, Шекспир, Лесинг, Гёте, Балзак, Тагор ва дигар нависандагони ҷаҳонӣ ном мебаранд. «Ёддоштҳо»-и устод Айниро энсиклопедияи ҳаёти то давраи инқилобии халқи тоҷик номидани тадқиқотчиён далели раднопазир аст. Гарчанде ин  ... Read More »